akıl sağlığı üzerine...

 

ADAM PHİLLİPS

AKIL SAĞLIĞI ÜZERİNE / ARAŞTIRMA / AYRINTI / 2020 / 176 sayfa

 

İngiliz psikanalist Adam Phillips’in kitapları Türkiye’de uzun yıllardır yayınlanıyor. Akıl Sağlığı Üzerine çalışmasını kısa sürede okudum ve birçok tespitinin altını çizdim. Delilik/akıl üzerine karşılaştırmalı yorumları, eski/yeni kuramların eleştirisi, yaklaşımlardaki etkiler üzerine doyurucu bir çalışma.

 

Kitabın arka kapağında yer alan tanıtım yazısı, içindekilerin bir özeti adeta:

 

Delilik üzerine devasa bir literatür olmasına rağmen akıllılık üzerine çok az düşünülmüş, çok az yazılmıştır. Deliliğe dair çoğu zaman kesin yargılarımız ve tuhaf hislerimiz vardır ancak akıllılık söz konusu olduğunda zihnimiz bir hayli karışıktır. Akıllılığın neye tekabül ettiği hiçbir zaman tam manasıyla ortaya konamamış, son üç yüz yılda onu "deliliğin zıttı" olarak tanımlamanın ötesine geçilememiştir. Çağın önde gelen psikanalistlerinden biri olan Adam Phillips, yalnızca psikiyatrinin değil aynı zamanda edebiyatın, tarihin, antropolojinin ve felsefenin koridorlarında dolaşarak bu iki kavram arasındaki tarihsel dengesizliğe meydan okuyor ve bizi akıllılık üzerine düşünmeye davet ediyor. Yaşamın farklı evrelerini ve ilişki biçimlerini içeren geniş bir yelpazede akıllı öznenin modern dünyadaki imkânlarına dair gerçekçi ama umut dolu bir analiz sunuyor.

 

Kitapta birçok paragrafın altını çizdim, buraya aktarmamın imkânı yok –telif falan- ama günlüğüme o işaretlerin izdüşümlerini bolca not aldım.

  

… insanlar talihsizlik eseri birbirlerini anlasalardı, hiçbir zaman ortak bir noktaya varamazlardı. s.11.

Charles Baudelaire, Özel Günceler.

 

Eşanlamlısı çok az bulunan “akıllılık” hiçbir zaman tam da modası geçmemiş demode bir tabir olmuştur. İlk kez 17. yüzyılda doktorlar tarafından “zihnen ve bedenen sağlıklı” anlamında kullanılmış, göreceğimiz üzere deliliğin karşıtı ya da panzehiri olarak daha aşina gelen modern anlamını ancak 19. yüzyılda kazanmıştır. s.15

 

Deli olmak deli gibi davranmak anlamına gelirken, akıllı olmak akıllıca davranmak anlamına gelmez. –Polonius s.26

 

Delilik, en iyi ihtimalle, hakiki akıllılığa, hakiki doğamızın özgünlüğüne doğru yapılan bir seyahattir, delilik yoluyla kendimiz hakkında en iyi şeylerle temas halinde bulunuruz. S.31

 

Akıllık, gerçekten de ruhun hastalığıdır.-Laing s.32

 

Bildiğim kadarıyla akıllılar hakkında erişilebilecek bir istatistik yok. Akıllılar haberlere konu olmuyor. s.38

 

Akıllığın tarihi yazılmamıştır, belki de gerçek anlamda yazılması imkânsızdır. s.42 

Taylan Köken – 2026